Depresja: jakie badania krwi zrobić i co mogą Ci powiedzieć, krok po kroku
Depresja: jakie badania krwi zrobić i czego się z nich dowiesz? Żadne badanie krwi nie potwierdzi depresji ani jej nie wykluczy, bo rozpoznanie stawia się na podstawie rozmowy i oceny objawów. Wyniki pomagają jednak sprawdzić, czy za zmęczeniem, spadkiem nastroju albo brakiem energii nie stoi inna przyczyna, np. tarczyca, anemia czy niedobory. Przed niektórymi lekami, takimi jak lit czy agomelatyna, badania są też warunkiem bezpiecznego leczenia.
Dlaczego krew nie pokaże depresji, a mimo to warto ją zbadać
Nie istnieje marker we krwi, który mówiłby „to depresja”. Nie bada się też poziomu serotoniny, żeby ocenić nastrój, bo jej stężenie we krwi nie odzwierciedla tego, co dzieje się w mózgu. Rozpoznanie stawia lekarz po rozmowie o objawach, ich czasie trwania i wpływie na Twoje codzienne życie.
Badania mają inne zadanie: pomagają wykluczyć choroby, które mogą przypominać depresję albo ją nasilać. Niedoczynność tarczycy, anemia czy niedobór witaminy B12 potrafią dawać zmęczenie, spowolnienie, gorszą koncentrację i obniżony nastrój. Jeśli taka przyczyna istnieje, leczy się ją osobno, co często poprawia też samopoczucie.
Prawidłowe wyniki nie znaczą, że Twoje objawy są „wymyślone”. Znaczą tylko, że lekarz może skupić się na leczeniu depresji. Więcej o samym schorzeniu przeczytasz w poradniku o depresji i jej leczeniu.
Jakie badania i po co: zestawienie
Lekarz dobiera badania do Twoich objawów, wieku i chorób, dlatego zestaw może się różnić. Zwykle obejmuje te pozycje:
TSH - Co sprawdza: TSH ocenia czynność tarczycy i zwykle jest pierwszym badaniem w tym kierunku. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Niedoczynność tarczycy może dawać zmęczenie, spowolnienie i przygnębienie, a nadczynność niepokój, drażliwość i kłopoty ze snem.
Morfologia krwi - Co sprawdza: Morfologia pokazuje m.in. stężenie hemoglobiny i liczbę krwinek. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Anemia może powodować osłabienie, senność i trudności z koncentracją, które łatwo pomylić z objawami depresji.
Ferrytyna - Co sprawdza: Ferrytyna odzwierciedla zapasy żelaza w organizmie. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Niskie zapasy żelaza mogą dawać zmęczenie, zanim jeszcze w morfologii pojawi się anemia.
Witamina B12 - Co sprawdza: To badanie sprawdza stężenie witaminy B12 we krwi. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Niedobór witaminy B12 może dawać zmęczenie oraz zaburzenia czucia, pamięci i nastroju, częściej u osób starszych i na diecie bez produktów zwierzęcych.
Witamina D - Co sprawdza: To badanie oznacza stężenie metabolitu witaminy D, czyli 25(OH)D. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Niski poziom witaminy D jest częsty, a jego związek z nastrojem wciąż się bada; wynik pomaga uzupełnić niedobór, ale nie wyjaśnia depresji.
Glukoza - Co sprawdza: Glukoza na czczo pomaga wykryć cukrzycę i stan przedcukrzycowy. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Nieleczona cukrzyca może nasilać zmęczenie, a lit może zwiększać stężenie glukozy we krwi.
Próby wątrobowe (AlAT, AspAT) - Co sprawdza: Aktywność aminotransferaz pokazuje, czy wątroba nie jest przeciążona albo uszkodzona. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Wynik ma znaczenie przed lekami przetwarzanymi w wątrobie, a przed agomelatyną jest obowiązkowym badaniem wyjściowym.
Elektrolity (sód, potas, wapń) - Co sprawdza: Elektrolity oceniają gospodarkę wodną i mineralną organizmu. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Zaburzenia elektrolitowe mogą dawać osłabienie i splątanie, a sód i wapń oznacza się przed rozpoczęciem leczenia litem.
Kreatynina - Co sprawdza: Kreatynina pozwala ocenić czynność nerek. - Dlaczego ma znaczenie przy obniżonym nastroju: Czynność nerek jest ważna przy lekach wydalanych przez nerki, a przy licie wymaga okresowej kontroli.
Kiedy badania są warunkiem leczenia: lit i agomelatyna
Przy większości leków przeciwdepresyjnych lekarz decyduje o badaniach indywidualnie. Są jednak leki, których charakterystyka produktu leczniczego (ChPL) wprost wymaga badań przed startem i regularnej kontroli. Dwa przykłady to lit i agomelatyna.
Lit. Charakterystyka węglanu litu zaleca przed rozpoczęciem leczenia ocenę czynności tarczycy, nerek i serca (zapis EKG) oraz oznaczenie sodu i glukozy we krwi. Przed startem i okresowo w trakcie leczenia oznacza się też wapń, a w razie potrzeby hormon przytarczyc. Czynność nerek monitoruje się okresowo, bo po długim leczeniu opisywano zmiany w nerkach. Osobno kontroluje się stężenie litu w surowicy: w początkowym okresie terapii kontroluje się je co najmniej raz w tygodniu, a po ustabilizowaniu rzadziej, co miesiąc albo co 2 miesiące.
Częstszej kontroli stężenia litu wymaga dołączenie leków, które je zmieniają, np. leków moczopędnych, gliflozyn czy inhibitorów konwertazy angiotensyny. Biegunka i silne pocenie się, np. przy infekcji, także mogą wpływać na leczenie, dlatego od razu powiedz o nich lekarzowi. Więcej o leku przeczytasz na stronie o licie.
Agomelatyna. Charakterystyka Valdoxanu wymaga badań czynności wątroby u wszystkich pacjentów przed rozpoczęciem leczenia. Leczenia nie rozpoczyna się, gdy AlAT lub AspAT przekraczają trzykrotnie górną granicę normy. Kolejne badania wykonuje się po około 3, 6, 12 i 24 tygodniach, a później wtedy, gdy jest to klinicznie wskazane; po zwiększeniu dawki kontrole zaczynają się od nowa z tą samą częstością.
Charakterystyka nakazuje natychmiast przerwać agomelatynę, gdy pojawią się objawy możliwego uszkodzenia wątroby: ciemny mocz, jasny kał, zażółcenie skóry lub oczu, ból w prawej górnej części brzucha albo utrzymujące się, niewyjaśnione zmęczenie. Jeśli je zauważysz, skontaktuj się z lekarzem od razu. Lek jest przeciwwskazany przy marskości lub czynnej chorobie wątroby i razem z silnymi inhibitorami CYP1A2, np. fluwoksaminą czy cyprofloksacyną. Szczegóły znajdziesz na stronie o agomelatynie.
Skąd wziąć skierowanie i jak przygotować się do pobrania
Podstawowe badania krwi może zlecić lekarz rodzinny, psychiatra albo lekarz innej specjalności, który prowadzi Twoje leczenie. Możesz też wykonać je odpłatnie w laboratorium bez skierowania.
Jeśli wolisz załatwić to zdalnie, możesz złożyć wniosek przez usługę skierowania na badania. Wypełniasz formularz z informacją o objawach i lekach, a lekarz ocenia, czy zlecenie badań jest zasadne, i może odmówić.
Przed pobraniem przejdź przez kilka prostych kroków:
Zapytaj laboratorium o przygotowanie; na glukozę zwykle przychodzi się na czczo.
Jeśli przyjmujesz lit, ustal z lekarzem, kiedy pobrać krew w stosunku do ostatniej tabletki, bo od tego zależy wiarygodność wyniku.
Wypisz wszystkie leki i suplementy, również witaminy, bo niektóre mogą wpływać na wyniki.
Zabierz poprzednie wyniki, żeby lekarz mógł porównać zmiany w czasie.
Co dalej z wynikami
Wynik poza normą to informacja dla lekarza, a nie powód do samodzielnego leczenia. Nie zaczynaj na własną rękę przyjmowania dużych ilości suplementów i nie odstawiaj leków z powodu jednego parametru. Lekarz oceni wynik razem z objawami i zdecyduje, czy trzeba go powtórzyć albo poszerzyć diagnostykę.
Jeśli Twoje leczenie depresji jest już prowadzone i udokumentowane, aktualne wyniki przydają się także przy wniosku o kontynuację recepty. Lekarz, który ocenia wniosek, może poprosić o dokumentację; masz wtedy 48 godzin na odpowiedź, a bez niej oceni wniosek na podstawie tego, co ma. Decyzja należy do lekarza i może być odmowna.
Gdy nastrój bardzo się pogarsza albo pojawiają się myśli samobójcze, nie czekaj na wyniki badań. Zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222 (oba całodobowo, bezpłatnie), a w bezpośrednim zagrożeniu życia pod 112.
Źródła
Charakterystyka Produktu Leczniczego Lithium Carbonicum GSK (węglan litu), URPL
Charakterystyka Produktu Leczniczego Valdoxan (agomelatyna), EMA
Ulotka dla pacjenta Lithium Carbonicum GSK (węglan litu), URPL