24 twojarecepta24

Czy depresja jest uleczalna? Twoje pytania o dziedziczność i nawroty

Czy depresja jest uleczalna? U większości osób tak: psychoterapia, leki albo połączenie obu metod pozwalają wrócić do dobrego samopoczucia i codziennego życia. Ryzyko zachorowania jest częściowo dziedziczne, ale geny nie przesądzają o Twoim losie. U części osób choroba wraca, dlatego po poprawie leczenie zwykle trwa jeszcze kilka miesięcy albo dłużej.

Depresja to choroba, a nie słabość charakteru

Jeśli zastanawiasz się, czy depresja to choroba psychiczna, odpowiedź brzmi: tak, to zaburzenie psychiczne z grupy zaburzeń nastroju, opisane w międzynarodowej klasyfikacji chorób. W polskiej dokumentacji medycznej nadal spotkasz kody z ICD-10, np. F32 dla epizodu depresyjnego i F33 dla zaburzeń depresyjnych nawracających. To ważne z jednego powodu: depresja ma swoje objawy, przebieg i sprawdzone metody leczenia, tak jak cukrzyca czy nadciśnienie.

O depresji mówi się wtedy, gdy przez co najmniej dwa tygodnie utrzymuje się obniżony nastrój albo utrata zainteresowań i radości, a do tego dochodzą inne objawy: spadek energii, zaburzenia snu i apetytu, trudności z koncentracją, poczucie winy lub bezwartościowości, czasem myśli o śmierci. Nie jest to lenistwo ani brak silnej woli. Nie da się z niej wyjść samym postanowieniem, ale da się ją leczyć.

Jeśli rozpoznajesz u siebie zwłaszcza brak odczuwania przyjemności, przeczytaj tekst o anhedonii. Szerzej o objawach i rozpoznaniu piszemy w przewodniku po depresji.

Czy depresję da się wyleczyć i co to właściwie znaczy

Lekarze mówią raczej o remisji niż o wyleczeniu. Remisja to stan, w którym objawy ustępują, a Ty wracasz do swojego zwykłego funkcjonowania. U większości osób udaje się to osiągnąć, choć droga bywa różnej długości i czasem wymaga zmiany metody.

Podstawowe metody to psychoterapia, leki przeciwdepresyjne i połączenie obu. W łagodniejszej depresji często wystarcza psychoterapia. W umiarkowanej i ciężkiej lekarz zwykle proponuje leki, a w najcięższych stanach także leczenie w szpitalu. O wyborze leku decyduje psychiatra, biorąc pod uwagę Twoje objawy, inne choroby i wcześniejsze doświadczenia z leczeniem.

Warto wiedzieć, że leki nie działają od pierwszej tabletki. Charakterystyka produktu leczniczego escitalopramu podaje, że działanie przeciwdepresyjne uzyskuje się zazwyczaj po 2-4 tygodniach stosowania. Charakterystyka sertraliny mówi z kolei, że pacjenci z depresją wymagają leczenia przez co najmniej 6 miesięcy, aby objawy ustąpiły. Cierpliwość w pierwszych tygodniach to nie bierność, tylko część leczenia. Więcej o konkretnych substancjach przeczytasz na stronach o sertralinie i escitalopramie.

Poprawa rzadko przychodzi naraz. Często najpierw wraca sen i trochę energii, a nastrój podnosi się później. Gorsze dni po drodze są normalne i nie oznaczają, że leczenie nie działa. Jeśli jednak mimo kilku tygodni leczenia nic się nie zmienia, powiedz o tym psychiatrze: może zmienić plan, a to nie jest porażka, tylko zwykły etap szukania właściwej drogi.

Depresja z nasilonym lękiem również dobrze poddaje się leczeniu. Część leków przeciwdepresyjnych ma w charakterystyce wskazania zarówno w depresji, jak i w zaburzeniach lękowych, a psychoterapia uczy radzenia sobie z obiema grupami objawów. Depresja z objawami psychotycznymi, np. urojeniami, jest stanem poważniejszym i wymaga pilnej opieki psychiatry, często w szpitalu i z połączeniem kilku leków. Także z niej można wyjść, a odpowiednio prowadzone leczenie daje realną szansę na poprawę.

Dziedziczność: co przechodzi w rodzinie, a co zależy od Ciebie

Ryzyko depresji jest częściowo dziedziczne. Osoby, których rodzice lub rodzeństwo chorowali na depresję, chorują częściej niż pozostali. Nie istnieje jednak jeden gen depresji. Dziedziczy się raczej większą wrażliwość, na którą składa się wiele genów o niewielkim wpływie.

To, czy ta wrażliwość przerodzi się w chorobę, w dużej mierze zależy od czynników zewnętrznych: długotrwałego stresu, trudnych doświadczeń z dzieciństwa, utraty bliskiej osoby, przewlekłych chorób, braku snu, nadużywania alkoholu. Szczególnym okresem jest czas po porodzie, o którym piszemy w tekście o depresji poporodowej.

Działa to także w drugą stronę. Bliskie relacje, wsparcie, umiejętność radzenia sobie ze stresem i dbanie o sen chronią nawet osoby z obciążeniem rodzinnym. Jeśli jesteś rodzicem i sam chorujesz, Twoje leczenie pomaga nie tylko Tobie, ale też całej rodzinie.

Jeśli w Twojej rodzinie były przypadki depresji, nie oznacza to, że na pewno zachorujesz. Oznacza tylko, że warto bacznie obserwować swoje samopoczucie i wcześniej sięgać po pomoc. Powiedz o tym lekarzowi, bo historia rodzinna pomaga mu ocenić ryzyko i zaplanować leczenie. Podobnie myśli się o innych chorobach psychicznych, o czym piszemy w artykule o tym, czy schizofrenia jest dziedziczna.

Pojedynczy epizod, nawroty i przebieg przewlekły

Depresja może przebiegać na kilka sposobów. U części osób zdarza się jeden epizod, po którym choroba już nie wraca. U innych epizody się powtarzają i wtedy mówi się o depresji nawracającej. Ryzyko kolejnego epizodu rośnie z każdym przebytym, dlatego leczenie po poprawie nie powinno kończyć się zbyt wcześnie.

Charakterystyka sertraliny wymienia wśród wskazań nie tylko leczenie epizodów dużej depresji, ale też zapobieganie ich nawrotom, i zaznacza, że w tym celu może być wskazane leczenie długotrwałe. Charakterystyka escitalopramu zaleca, by po ustąpieniu objawów kontynuować leczenie przez co najmniej 6 miesięcy, aby utrwalić odpowiedź na leczenie.

Istnieje też postać przewlekła, w której obniżony nastrój o mniejszym nasileniu trwa latami. To dystymia. Słowo „przewlekła” brzmi groźnie, ale nie oznacza, że nie da się nic zrobić. Także w tej postaci leczenie łagodzi objawy i poprawia jakość życia.

Jeśli masz za sobą więcej niż jeden epizod, warto ustalić z lekarzem plan na wypadek pogorszenia: po jakich sygnałach się zgłosić i co robić do czasu wizyty. Taki plan daje poczucie kontroli i pozwala zareagować, zanim objawy się rozwiną.

Jak chronić się przed kolejnym epizodem

Nie na wszystko masz wpływ, ale na wiele rzeczy tak. Te kroki mają największe znaczenie:

kontynuuj leczenie tak długo, jak ustaliłeś z lekarzem, także wtedy, gdy czujesz się już dobrze;

nie odstawiaj leku nagle i na własną rękę: charakterystyki sertraliny i escitalopramu zalecają stopniowe zmniejszanie dawki, bo nagłe przerwanie grozi objawami odstawienia;

dbaj o regularny sen i stałe pory dnia;

unikaj alkoholu: charakterystyki sertraliny i escitalopramu nie zalecają łączenia go z tymi lekami, a sam alkohol może pogarszać nastrój;

ruszaj się regularnie, nawet krótki spacer ma znaczenie;

poznaj swoje sygnały ostrzegawcze, np. gorszy sen czy wycofywanie się z kontaktów, i reaguj na nie wcześnie;

korzystaj z psychoterapii, która uczy umiejętności przydatnych na lata; jak skorzystać z niej w ramach NFZ, opisujemy w tekście o psychoterapii na NFZ.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty

Nie musisz czekać, aż będzie bardzo źle. Zgłoś się do lekarza, psychiatry albo psychologa, jeśli:

obniżony nastrój lub brak radości trwa dłużej niż dwa tygodnie;

objawy utrudniają Ci pracę, naukę albo kontakty z bliskimi;

wracają sygnały, które znasz z wcześniejszego epizodu;

pojawiają się myśli o śmierci albo o zrobieniu sobie krzywdy, wtedy nie zwlekaj ani chwili.

Gdy leczenie już prowadzi psychiatra

Długie leczenie oznacza regularne recepty. Jeśli Twój psychiatra ustalił już rozpoznanie i lek, a Ty masz dokumentację tego leczenia, możesz złożyć u nas wniosek o receptę na kontynuację. Wypełniasz formularz z wywiadem, wniosek ocenia lekarz (lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a ewentualne pytania zadaje na czacie. Lekarz może odmówić, jeśli uzna to za niewłaściwe. Nie stawiamy rozpoznania i nie zaczynamy leczenia: pierwszy dobór leku, jego zmiana i każde pogorszenie to sprawa dla psychiatry na wizycie.

Pierwsze tygodnie z lekiem: na co uważać

Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych zawierają ważne ostrzeżenie. W pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić. Najwyraźniej dotyczy to osób przed 25. rokiem życia. Jeśli zauważysz u siebie takie zmiany, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112. Dobrze, gdy bliska osoba wie o tym ostrzeżeniu i może zwrócić Ci uwagę na zmiany, których sam nie dostrzegasz.

Jeśli potrzebujesz pomocy teraz

Jeśli masz myśli samobójcze albo czujesz, że nie dajesz rady, nie zostawaj z tym sam. Możesz zadzwonić pod numer 116 123, wsparcie dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo i bezpłatnie, albo do Centrum Wsparcia pod numer 800 70 2222, także całodobowo i bezpłatnie. Dzieci i młodzież mogą dzwonić pod 116 111. W bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Źródła

Charakterystyka Produktu Leczniczego Asertin 50 (sertralina), Rejestr Produktów Leczniczych

Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram), Rejestr Produktów Leczniczych

Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych 116 123

Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222

Najczęstsze pytania

Zobacz też

Wszystkie wpisy działu Pomoc