24 twojarecepta24

SNRI krok po kroku: jak działają wenlafaksyna i duloksetyna w Twoim leczeniu

SNRI to leki przeciwdepresyjne, które hamują wychwyt zwrotny dwóch przekaźników naraz: serotoniny i noradrenaliny. W Polsce do tej grupy należą przede wszystkim wenlafaksyna i duloksetyna, stosowane w depresji i zaburzeniach lękowych, a duloksetyna także w bólu w obwodowej neuropatii cukrzycowej. Poniżej spokojnie przeprowadzimy Cię przez różnice między nimi, działania niepożądane i zasady bezpiecznego odstawiania.

Skrót SNRI w praktyce: na które przekaźniki działają te leki

SNRI to inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny. Mówiąc prościej, lek sprawia, że oba przekaźniki dłużej pozostają w przestrzeni między komórkami nerwowymi. Według ChPL wenlafaksyny uważa się, że właśnie na tym polega działanie przeciwdepresyjne. W tej grupie spotkasz przede wszystkim dwie substancje: wenlafaksynę i duloksetynę.

Charakterystyki obu leków dodają kilka szczegółów. Wenlafaksyna działa razem ze swoim czynnym metabolitem, O-demetylowenlafaksyną, i słabo hamuje także wychwyt dopaminy. Praktycznie nie łączy się z receptorami muskarynowymi, histaminowymi H1 ani alfa-1-adrenergicznymi, z którymi ChPL wiąże możliwe działanie przeciwcholinergiczne, uspokajające i wpływ na układ krążenia innych leków przeciwdepresyjnych. Duloksetyna również słabo hamuje wychwyt dopaminy i nie wykazuje istotnego powinowactwa do receptorów histaminowych, dopaminergicznych, cholinergicznych ani adrenergicznych.

Duloksetyna ma jeszcze jedną cechę: według ChPL uważa się, że wzmaga ona aktywność zstępujących szlaków, którymi ośrodkowy układ nerwowy hamuje odczuwanie bólu. To tłumaczy, dlaczego jednym z jej wskazań jest ból w obwodowej neuropatii cukrzycowej.

Oba leki wydaje się na receptę (Rp). Nie są substancjami psychotropowymi w rozumieniu urzędowego wykazu, więc nie dotyczą ich szczególne zasady recept na preparaty z grup II-P, III-P i IV-P.

Dwa leki z jednej grupy: porównanie wenlafaksyny i duloksetyny

Zestawienie opiera się na ChPL produktów referencyjnych: Efectin ER dla wenlafaksyny i Dulsevia dla duloksetyny. Inne produkty z tą samą substancją mogą mieć nieco inne wskazania, moce i postaci, dlatego zawsze sprawdzaj ulotkę z własnego opakowania.

CechaWenlafaksynaDuloksetyna
Wskazania według ChPLWenlafaksynę stosuje się w epizodach dużej depresji, także po to, by zapobiegać kolejnym, a poza tym w uogólnionych zaburzeniach lękowych, fobii społecznej i lęku napadowym (z agorafobią albo bez)Duloksetynę stosuje się u dorosłych w dużych zaburzeniach depresyjnych i w lęku uogólnionym, a także przy bólu towarzyszącym cukrzycowej neuropatii obwodowej
Postaci i moce w obrocieWenlafaksyna ma postać kapsułek lub tabletek o przedłużonym uwalnianiu w mocach 37,5 mg, 75 mg i 150 mg; moc 225 mg występuje wyłącznie jako kapsułkiDuloksetyna jest dostępna jako kapsułki dojelitowe (20-120 mg) i tabletki dojelitowe (30 mg lub 60 mg)
Przykładowe nazwy handloweWenlafaksyna występuje m.in. jako Efectin ER, Venlectine, Velaxin ER, Faxigen XL i AlventaDuloksetyna występuje m.in. jako Cymbalta, Dulsevia, Depratal, Dutilox i AuroDulox
Co szczególnie kontrolowaćPrzy wenlafaksynie kontroluje się ciśnienie tętnicze, a przy dłuższym leczeniu także cholesterolPrzy duloksetynie kontroluje się ciśnienie tętnicze, zwłaszcza w pierwszym miesiącu u osób z nadciśnieniem lub chorobą serca, i zwraca uwagę na objawy ze strony wątroby
Objawy przy przerwaniu leczenia w badaniachW badaniach wenlafaksyny dolegliwości po zakończeniu leczenia miało około 31% uczestników, a w grupie placebo 17%Duloksetyna: objawy po nagłym przerwaniu leczenia u około 45% osób, wobec 23% w grupie placebo

Jedna substancja, kilka nazw: na co uważać przy duloksetynie

ChPL duloksetyny zwraca uwagę na rzecz łatwą do przeoczenia: ta sama substancja jest sprzedawana pod różnymi nazwami w kilku wskazaniach, także w wysiłkowym nietrzymaniu moczu. Charakterystyka zaleca unikać jednoczesnego stosowania więcej niż jednego produktu z duloksetyną. Jeśli inny lekarz przepisuje Ci lek na pęcherz albo na ból, sprawdź skład i powiedz mu, co już przyjmujesz.

Opisy konkretnych preparatów znajdziesz na kartach Efectin, Venlectine i Dulsevia.

SNRI a SSRI: na czym naprawdę polega różnica

Leki z grupy SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, działają głównie na jeden przekaźnik. SNRI dokładają do tego noradrenalinę. W charakterystykach widać tę różnicę przede wszystkim w ostrzeżeniach i działaniach niepożądanych.

Noradrenalina wpływa na układ krążenia. ChPL duloksetyny podaje, że wzrost ciśnienia tętniczego może wynikać z jej działania noradrenergicznego, a ChPL wenlafaksyny opisuje zależne od dawki zwiększenie ciśnienia i możliwe przyspieszenie czynności serca. Dlatego przy SNRI pomiar ciśnienia jest stałym elementem kontroli.

Wiele ostrzeżeń jest wspólnych dla obu grup. Charakterystyki SNRI wymieniają razem z SSRI ryzyko zespołu serotoninowego, skłonność do krwawień, zaburzenia czynności seksualnych, które u części osób utrzymywały się po przerwaniu leczenia, oraz objawy odstawienia.

To, która grupa będzie dla Ciebie właściwa, zależy od rozpoznania, wcześniejszych doświadczeń z lekami, chorób współistniejących i innych przyjmowanych leków. Ten wybór należy do psychiatry. Szerszy przegląd znajdziesz w artykule o lekach przeciwdepresyjnych.

Nudności, pocenie, ciśnienie: działania niepożądane SNRI

Charakterystyka wenlafaksyny zalicza do działań bardzo częstych (dotyczą więcej niż 1 osoby na 10) nudności, ból głowy, suche usta i nadmierne pocenie, także w nocy. Suchość w ustach zgłasza około 10% pacjentów, a to sprzyja próchnicy, więc warto szczególnie zadbać o higienę jamy ustnej.

U osób przyjmujących duloksetynę na liście najczęstszych zgłoszeń są nudności, ból i zawroty głowy, senność oraz suche usta. ChPL dodaje coś, co może Cię uspokoić: większość tych objawów była łagodna lub umiarkowana, pojawiała się krótko po rozpoczęciu leczenia i zwykle ustępowała w miarę jego kontynuowania.

Przy wenlafaksynie ChPL zaleca regularne monitorowanie ciśnienia tętniczego, a istniejące nadciśnienie powinno być wyrównane przed rozpoczęciem leczenia. Przy duloksetynie zgłaszano przypadki przełomu nadciśnieniowego, głównie u osób z wcześniejszym nadciśnieniem, a rozpoczynanie leczenia przy niekontrolowanym nadciśnieniu jest przeciwwskazane.

Inne sygnały, o których mówią charakterystyki:

  • kołatanie serca lub przyspieszone tętno, szczególnie gdy chorujesz na serce;
  • siniaki, krwawienia z nosa lub inne krwawienia, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, kwas acetylosalicylowy albo niesteroidowe leki przeciwzapalne;
  • zaburzenia stężenia sodu (hiponatremia), opisywane częściej u osób starszych, odwodnionych i przyjmujących leki moczopędne;
  • rozszerzenie źrenic, ważne przy podwyższonym ciśnieniu w oku lub ryzyku jaskry z wąskim kątem;
  • wzrost cholesterolu: w badaniach wenlafaksyny klinicznie istotny wzrost dotyczył 5,3% osób leczonych co najmniej 3 miesiące, wobec 0,0% w grupie placebo;
  • objawy ze strony wątroby przy duloksetynie; choroba wątroby z zaburzeniem jej czynności jest dla tego leku przeciwwskazaniem.

Za kierownicą na SNRI

ChPL wenlafaksyny ostrzega, że jak każdy lek działający na procesy psychiczne może ona zaburzać myślenie i sprawność ruchową, więc prowadzenie pojazdów wymaga ostrożności. ChPL duloksetyny zaleca unikać prowadzenia auta i obsługi maszyn, gdy pojawi się senność albo zawroty głowy. Zanim usiądziesz za kierownicą, sprawdź, jak reagujesz na lek w pierwszych dniach.

Pierwsze tygodnie i każda zmiana dawki: czego pilnować

To najważniejszy fragment tej strony, dlatego przeczytaj go spokojnie. Obie charakterystyki ostrzegają, że przez pierwsze tygodnie terapii, a także po każdej modyfikacji dawki, myśli samobójcze, lęk i niepokój mogą na jakiś czas przybrać na sile. W metaanalizie badań nad lekami przeciwdepresyjnymi osoby przed 25. rokiem życia miały wyższe ryzyko zachowań samobójczych.

ChPL przypomina też, że poprawa może nie nastąpić w ciągu kilku pierwszych tygodni lub później. Jeśli w tym czasie pojawią się myśli samobójcze, nagły niepokój albo nietypowe zmiany zachowania, skontaktuj się z lekarzem od razu. Gdy czujesz, że Twoje życie jest w bezpośrednim zagrożeniu, dzwoń pod 112. Dobrze jest poprosić kogoś bliskiego, żeby w tym okresie zwracał uwagę na Twoje samopoczucie.

W pierwszych tygodniach może pojawić się akatyzja, czyli męczący wewnętrzny niepokój i potrzeba ciągłego ruchu. Zgłoś ją lekarzowi, bo według ChPL zwiększanie dawki może wtedy szkodzić. Ostrożności wymagają też epizody manii lub choroba afektywna dwubiegunowa w wywiadzie.

Charakterystyki obu leków mówią, że nie powinny być stosowane u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. W badaniach w tej grupie częściej obserwowano zachowania samobójcze i wrogość.

Połączenia, które wymagają uwagi: IMAO, alkohol i inne leki

Najostrzejszy zakaz dotyczy inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO). Jednoczesne stosowanie wenlafaksyny lub duloksetyny z nieodwracalnymi IMAO jest przeciwwskazane z powodu ryzyka zespołu serotoninowego, a ChPL wymagają przerwy między tymi lekami. Z moklobemidem wenlafaksyna jest przeciwwskazana, a duloksetyny nie zaleca się z nim łączyć. Antybiotyku linezolid nie należy podawać osobom leczonym którymkolwiek z tych leków.

Duloksetyny nie należy stosować razem z fluwoksaminą, cyprofloksacyną ani enoksacyną, bo podnoszą one jej stężenie we krwi. Ryzyko zespołu serotoninowego rośnie także przy łączeniu SNRI z innymi lekami działającymi na serotoninę, m.in. tryptanami, tramadolem i innymi opioidami, litem, preparatami z dziurawcem czy suplementami tryptofanu.

ChPL wenlafaksyny mówi jasno, że pacjent nie powinien pić alkoholu, m.in. z powodu ryzyka nasilenia zaburzeń psychicznych i działania hamującego na ośrodkowy układ nerwowy. Przy duloksetynie charakterystyka zaleca ostrożność przy łączeniu z alkoholem i lekami uspokajającymi. Najprościej: na czas leczenia SNRI zrezygnuj z alkoholu i mów każdemu lekarzowi oraz farmaceucie, jaki lek przyjmujesz.

Odstawianie bez pośpiechu: dlaczego potrzebny jest plan

Objawy odstawienia są przy SNRI częste i dobrze opisane w ChPL. Najczęściej pojawiają się zawroty głowy, zaburzenia czucia (przy duloksetynie także wrażenie porażenia prądem, szczególnie w obrębie głowy), bezsenność i intensywne sny, niepokój, nudności, drżenie oraz ból głowy.

Najczęściej dają o sobie znać w pierwszych dniach po odstawieniu i mijają same w ciągu 2 tygodni, choć u niektórych pacjentów utrzymują się 2-3 miesiące albo dłużej. Bardzo rzadko pojawiały się nawet po przypadkowym pominięciu dawki.

Dlatego obie charakterystyki zalecają stopniowe zmniejszanie dawki. Tempo ustala lekarz, a według ChPL wenlafaksyny u niektórych osób odstawianie trwa kilka miesięcy lub dłużej. Po każdym zmniejszeniu dawki obowiązuje ta sama czujność co na początku leczenia, bo w tym okresie zgłaszano nasilenie myśli samobójczych i agresji.

Jeśli planujesz ciążę albo w niej jesteś, nie przerywaj leczenia samodzielnie. Charakterystyki opisują objawy odstawienia u noworodków po stosowaniu SNRI pod koniec ciąży oraz mniej niż dwukrotny wzrost ryzyka krwotoku poporodowego, gdy lek przyjmowano w miesiącu przed porodem. Decyzję warto podjąć razem z lekarzem prowadzącym ciążę i psychiatrą.

Gdy chcesz kontynuować leczenie przez wniosek online

Gdy Twoje leczenie wenlafaksyną lub duloksetyną trwa już jakiś czas i masz na nie dokumentację, możesz wysłać wniosek o kolejną e-receptę w ramach kontynuacji. Krok po kroku wygląda to tak: odpowiadasz na pytania w formularzu, lekarz ocenia Twój wniosek, a jeśli czegoś potrzebuje, dopyta Cię na czacie. Ustawa o zawodach lekarza pozwala wystawić receptę niezbędną do kontynuacji leczenia bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia opisany w dokumentacji.

Pamiętaj, czego ta droga nie zastępuje. Pierwsze rozpoznanie, wybór leku, zmiana dawki, przejście z SSRI na SNRI i każde pogorszenie samopoczucia to sprawy dla psychiatry na wizycie. Lekarz oceniający wniosek może poprosić o dokumentację albo odmówić. Co warto przygotować, opisujemy w poradniku o recepcie na kontynuację.

Substancje z tej grupy

Źródła

Najczęstsze pytania

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Gdy życie jest bezpośrednio zagrożone, dzwoń pod 112.

Jak dbamy o rzetelność artykułów? Odpowiedź znajdziesz w wytycznych redakcyjnych.