Atarax (hydroksyzyna): co to za lek, jak działa i o czym pamiętać

Atarax - co to za lek i do jakiej grupy należy

Atarax to nazwa handlowa leku, którego substancją czynną jest chlorowodorek hydroksyzyny. W klasyfikacji farmakologicznej należy do leków psycholeptycznych, w podgrupie anksjolityków, czyli leków przeciwlękowych. Charakterystyka podkreśla, że hydroksyzyna jest pochodną difenylometanu i chemicznie nie jest związana z benzodiazepinami, fenotiazynami ani meprobamatem.

Jeśli zastanawiasz się, czy Atarax to to samo co hydroksyzyna: tak, Atarax jest jedną z marek tej substancji. Ogólny opis substancji, niezależny od producenta, znajdziesz na stronie o hydroksyzynie.

Hydroksyzyna nie hamuje czynności kory mózgu. Jej działanie polega prawdopodobnie na wyciszaniu aktywności niektórych obszarów podkorowych układu nerwowego. Oprócz efektu przeciwlękowego i uspokajającego ma udowodnione działanie przeciwhistaminowe, dlatego zmniejsza świąd, a także działanie rozkurczowe (spazmolityczne) i przeciwwymiotne.

Na co pomaga Atarax: trzy wskazania z ChPL

Charakterystyka Produktu Leczniczego wymienia trzy sytuacje, w których Atarax jest wskazany:

• objawowe leczenie lęku u dorosłych - lek łagodzi napięcie, niepokój i towarzyszące im objawy, ale nie leczy przyczyny zaburzenia lękowego;
• objawowe leczenie świądu, na przykład przy pokrzywce czy zapaleniu skóry, dzięki działaniu przeciwhistaminowemu;
• premedykacja przed zabiegami chirurgicznymi, czyli uspokojenie pacjenta przed operacją.

Lęk, świąd, sen: jak Atarax wpisuje się w Twoje leczenie

Zwróć uwagę na słowo „objawowe”. Przy nawracającym lęku Atarax może przynieść ulgę, ale nie zastąpi leczenia, które zmniejsza ryzyko nawrotów, czyli psychoterapii i często leków przeciwdepresyjnych dobranych przez psychiatrę. Jeśli lęk towarzyszy Ci od dawna, przeczytaj nasz poradnik o nerwicy lękowej i jej leczeniu.

Charakterystyka zaleca stosowanie hydroksyzyny w najmniejszej skutecznej dawce i możliwie najkrócej. W badaniach snu u osób z zaburzeniami lękowymi i bezsennością lek wydłużał całkowity czas snu i skracał czas zasypiania, ale bezsenność nie jest odrębnym wskazaniem w ChPL. Przy świądzie Atarax bywa jednym z leków w planie dermatologa lub alergologa, obok leków omówionych w kategorii leków na alergie.

W leczeniu lęku Atarax jest przeznaczony dla dorosłych. U dzieci od 12. miesiąca życia charakterystyka przewiduje go wyłącznie przy świądzie i w premedykacji, a dawkę wylicza lekarz według masy ciała. Małe dzieci są bardziej narażone na działania niepożądane ze strony układu nerwowego, w tym drgawki.

Atarax 10 mg, 25 mg i syrop: postaci dostępne w aptece

Według rejestru produktów leczniczych w obrocie są obecnie trzy wersje leku Atarax, w postaci tabletek i syropu, wszystkie wydawane na receptę (Rp):

• tabletki powlekane 10 mg,
• tabletki powlekane 25 mg,
• syrop 2 mg/ml.

Ile i kiedy przyjmować: dlaczego decyduje lekarz

Dawkę i porę przyjmowania leku ustala lekarz, biorąc pod uwagę wskazanie, Twój wiek, masę ciała, czynność wątroby i nerek oraz inne przyjmowane leki. Charakterystyka przewiduje mniejsze dawki u osób z niewydolnością wątroby i nerek, a u osób w podeszłym wieku nie zaleca stosowania hydroksyzyny ze względu na wolniejszą eliminację i większe ryzyko działań niepożądanych.

Pytanie, czy Atarax brać rano czy wieczorem, warto zadać lekarzowi wprost. Lek często wywołuje senność, więc pora przyjęcia ma znaczenie dla Twojej pracy, nauki i prowadzenia samochodu. Nie zwiększaj samodzielnie liczby tabletek, nawet jeśli lęk wraca.

Skutki uboczne Ataraxu: co zgłaszano najczęściej

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo najczęstszym działaniem niepożądanym była senność - zaliczona do bardzo częstych, zgłosiło ją 13,74% osób przyjmujących hydroksyzynę wobec 2,70% w grupie placebo. Do częstych należały ból głowy, suchość w jamie ustnej i zmęczenie.

Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano ponadto między innymi:

• często: sedację i zmęczenie,
• niezbyt często: pobudzenie, splątanie, zawroty głowy, bezsenność, drżenie, nudności, złe samopoczucie, gorączkę,
• rzadko: dezorientację, omamy, drgawki, niewyraźne widzenie, przyspieszone bicie serca, niedociśnienie, zatrzymanie moczu, reakcje skórne i nadwrażliwości,
• z częstością nieznaną: wydłużenie odstępu QT i komorowe zaburzenia rytmu serca typu torsade de pointes, omdlenie.

Serce, ciąża i inne przeciwwskazania

Hydroksyzyna może wydłużać odstęp QT w zapisie EKG. Dlatego Atarax jest przeciwwskazany u osób ze znanym, wrodzonym lub nabytym wydłużeniem odstępu QT, a osobno także u osób, u których występują znane czynniki ryzyka takiego wydłużenia: stwierdzona choroba układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe (niedobór potasu lub magnezu), nagła śmierć sercowa w rodzinie, znacząca bradykardia albo jednoczesne stosowanie leków wydłużających QT.

Połączenie z lekami wydłużającymi odstęp QT jest przeciwwskazane. Charakterystyka podaje przykłady z różnych grup, m.in. niektóre leki przeciwarytmiczne, przeciwpsychotyczne (np. haloperydol), przeciwdepresyjne (np. cytalopram i escytalopram), antybiotyki, metadon. To reguła dotycząca każdego leku o takim działaniu, a nie zamknięta lista, dlatego zawsze podaj lekarzowi pełną listę swoich leków. Jeśli w trakcie leczenia poczujesz kołatanie serca, zawroty głowy lub zasłabniesz, przerwij lek i od razu skontaktuj się z lekarzem.

Atarax jest także przeciwwskazany w ciąży i podczas karmienia piersią, u osób z porfirią oraz przy uczuleniu na hydroksyzynę, cetyryzynę, inne pochodne piperazyny, aminofilinę lub etylenodiaminę. Kobiety w wieku rozrodczym w czasie leczenia muszą stosować skuteczną antykoncepcję. Ostrożność jest potrzebna przy jaskrze, utrudnionym oddawaniu moczu, skłonności do drgawek, nużliwości mięśni i otępieniu. Tabletki zawierają laktozę.

Charakterystyka zaleca też unikać łączenia hydroksyzyny z inhibitorami MAO. Hydroksyzyna osłabia działanie betahistyny, stosowanej przy zawrotach głowy, oraz inhibitorów cholinoesterazy. Jeśli czekają Cię testy alergiczne albo próba prowokacji oskrzelowej z metacholiną, lek trzeba odstawić co najmniej 5 dni wcześniej, bo mógłby zafałszować wynik.

Alkohol i jazda autem w trakcie leczenia Ataraxem

Alkohol nasila działanie hydroksyzyny, a charakterystyka mówi jasno, że w trakcie leczenia należy unikać picia alkoholu. Połączenie zwiększa senność i spowalnia reakcje, podobnie jak łączenie z innymi lekami uspokajającymi.

Hydroksyzyna może powodować zmęczenie, zawroty głowy, sedację i zaburzenia widzenia, przez co jej wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn może być umiarkowany do znacznego, szczególnie przy większych dawkach albo razem z alkoholem. Charakterystyka zaleca przestrzec pacjenta przed prowadzeniem pojazdów i obsługiwaniem maszyn, dlatego w czasie leczenia nie siadaj za kierownicą, dopóki nie omówisz tego z lekarzem.

Po przyjęciu zbyt dużej ilości leku mogą pojawić się nudności, wymioty, przyspieszone bicie serca, gorączka, silna senność, drżenie, splątanie lub omamy, a w cięższych przypadkach drgawki, zaburzenia rytmu serca i utrata przytomności. W takiej sytuacji dzwoń pod 112 lub jedź na szpitalny oddział ratunkowy.

Czy Atarax to psychotrop i czy może uzależnić

Potocznie wiele osób nazywa Atarax „psychotropem”, bo działa na układ nerwowy i łagodzi lęk. Formalnie hydroksyzyna nie jest substancją psychotropową w rozumieniu polskiego wykazu substancji psychotropowych, więc nie obowiązują jej przepisy dla takich leków. Wydaje się ją na zwykłą receptę (Rp).

Charakterystyka opisuje, że po 4 tygodniach leczenia osób z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienne. Nie znaczy to jednak, że lek można przyjmować dowolnie długo: ChPL zaleca jak najkrótsze leczenie w najmniejszej skutecznej dawce. Jeśli czujesz, że bez tabletki nie dajesz sobie rady, powiedz o tym lekarzowi, bo to sygnał, że potrzebne jest leczenie przyczynowe.

Zamienniki Ataraxu i refundacja

Hydroksyzynę zawierają także inne produkty dostępne w Polsce, m.in. leki pod nazwą Hydroxyzinum różnych producentów, Hydroxyzine Orion i Comfortin. Ta sama substancja nie zawsze oznacza identyczne postaci, moce i zarejestrowane wskazania, dlatego o zamianie decyduje lekarz albo farmaceuta po sprawdzeniu konkretnego produktu.

Cena i ewentualna dopłata zależą od opakowania i od tego, czy dany produkt jest objęty refundacją. Aktualne informacje znajdziesz w obwieszczeniu Ministra Zdrowia w sprawie wykazu leków refundowanych, a w aptece farmaceuta wskaże dostępne odpowiedniki.

Recepta na Atarax: jak wygląda kontynuacja leczenia

Ataraxu nie kupisz legalnie bez recepty; oferty z nielegalnych źródeł niosą ryzyko podróbek o nieznanym składzie. Jeśli lek został Ci już przepisany i chcesz kontynuować leczenie, możesz złożyć wniosek o e-receptę. Wypełniasz formularz z wywiadem, a wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), który w razie potrzeby zada pytania na czacie.

Lekarz zapyta między innymi o choroby serca, wyniki EKG, inne leki i ciążę, bo od tego zależy bezpieczeństwo hydroksyzyny. Może odmówić wystawienia recepty, jeśli ryzyko przeważa nad korzyścią albo jeśli Twój lęk wymaga oceny psychiatry. Gdy lekarz odmówi, opłata nie podlega zwrotowi, bo dotyczy oceny wniosku. Pierwsze rozpoznanie zaburzeń lękowych i dobór leczenia należą do wizyty u lekarza lub psychiatry.

Substancja czynna

• Hydroksyzyna

Źródła

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Atarax (URPL)
• Ulotka dla pacjenta Atarax (URPL)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139)